ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1545
سفرنامه شاردن ( فارسى )
است . همه داراى باغهاى بزرگند ، و ساكنانش نيز جملگى جاهمندان و پزشكان مىباشد . يكى از بناهاى باشكوه اين كوچه قصر وقايع نويس ، و ديگر كاخ نقارهچيان هندى است كه در آن كرنازنان و ديگر نوازندگان آلات موسيقى بزرگ كه جملگى هندى مىباشند سكونت دارند . شاه عباس بزرگ پس از اينكه شهر قندهار را از مغول كبير بازستاند ، اين نوازندگان را به اصفهان آورد ، و ساكن اين كاخ كرد . در آن نزديكى كاخ ميرزا طاهر است كه كارش بازرسى و مراقبت در اعمال ناظر بيوتات سلطنتى است تا از طريق صواب و صلاح منحرف نشود و به شاه خيانت نكند . ميرزا طاهر بزرگ مردى درستگار ، متين ، متدين ، خداترس و داناست ، و در علوم رياضى و فلسفه و دين متبحر است . به گمانم در جايى خواندهام كه كلمهء ميرزا از دو جز مير به معنى مهر ( خورشيد ) كه مجازا به معنى شاه به كار مىرود و زاد به معنى فرزند تركيب شده و روى هم به معنى پسر شاه يا وليعهد است . كاخ ميركشيك بيگ كه ناظر و مباشر عمارات سلطنتى است نيز در اين محله واقع است . همچنين عمارت نيمهتمام عليقلى خان كه سپهسالار ارتش ايران بود . وى در اثناى بنيان گزارى اين كاخ كه اگر به پايان مىرسيد پس از قصر شاه بزرگترين و باشكوهترين كاخهاى ايران بود درگذشت ، و ساختمان آن به پايان نرسيد . حوض نيمه - تمامش صد و بيست و چهار پا طول دارد . اين كاخ ناتمام در آخر كوچهء گاريچىهاست . چون كوچههاى داخل شهر غالبا تنگ است و گاريها كه عرضشان نسبتا زياد است نمىتوانند در آنها به حركت درآيند ، صاحبانشان آنها را در اين محله كه بيرون شهر است نگه مىدارند ؛ و چون براى حمل سنگهاى تراشيده به داخل شهر ، هيچ وسيلهء ديگر وجود ندارد گارى چيان گارى خود را شبها به شهر مىآورند . در كوچهء گاريچيها حمامى است به نام گرمابهء چادردوز . اين حمام را كسى كه كارش دوختن چادر و اجاره دادن آنها به طوّافان ميدان شاه بوده ، و از اين راه ثروت زيادى به دست آورده ساخته است . وى با اينكه هر چادر را روزانه به دو شاهى به كرا مىداده ثروتش از يك ميليون درگذشته است . كاخها و بناهاى خواجوى كوچك بدين نام و نشان بود كه شرحشان گذشت . اما خواجوى بزرگ آن سوتر است ، و به كشتزارها مىپيوندد . در اين محله كاخ تفنگچى باشى زمان شاه عباس كبير واقع شده كه شاه به سببى بر او خشم گرفت ، سر